Διαταραχές Κατάποσης - Δυσφαγία

Η κατάποση είναι μια σύνθετη διαδικασία μεταφοράς τροφής και υγρών από το στόμα, μέσω του φάρυγγα και του οισοφάγου, προς το στομάχι

Δυσφαγία ονομάζεται η αδυναμία κατάποσης ή η εμφάνιση συμπτωμάτων κατά την κατάποση. Μπορεί να εκδηλωθεί ως οξεία ή χρόνια και να οφείλεται σε μηχανικό εμπόδιο στη διαδρομή της τροφής ή σε διαταραχή του συντονισμού και της λειτουργίας των μυών και των νεύρων που συμμετέχουν σε αυτή. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχει πόνος (οδυνοφαγία) ή αίσθηση «κόμπου» ή ξένου σώματος στον λαιμό, χωρίς απαραίτητα να υπάρχει πραγματική διαταραχή της κατάποσης. Συμπτώματα όπως βήχας ή πνιγμονή κατά τη διάρκεια του φαγητού, αίσθημα ότι η τροφή «κολλάει» στον λαιμό, αλλαγή της φωνής μετά την κατάποση, επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού, αντανακλαστική ωταλγία, ανάρροια, δυσκολία στη λήψη στερεών ή υγρών και ανεξήγητη απώλεια βάρους χρειάζονται ιατρική αξιολόγηση. Η έγκαιρη αξιολόγηση είναι σημαντική, ιδιαίτερα όταν υπάρχει κίνδυνος εισρόφησης τροφής ή υγρών στους πνεύμονες.

Η διερεύνηση της δυσφαγίας περιλαμβάνει λεπτομερή λήψη ιστορικού και ΩΡΛ εξέταση, ενώ ανάλογα με την περίπτωση μπορεί να απαιτηθεί ενδοσκοπική δοκιμασία κατάποσης (FEES), βιντεοακτινοσκοπική μελέτη κατάποσης (VFSS), σε συνεργασία με γαστρεντερολόγο και άλλους ειδικούς. Η θεραπεία είναι φαρμακευτική, συντηρητική-υποστηρικτική και χειρουργική ανάλογα με την αιτία.

Παθήσεις Σιελογόνων Αδένων

Οι σιελογόνοι αδένες παράγουν σάλιο, το οποίο συμβάλλει στη λίπανση της στοματικής κοιλότητας, την κατάποση και την προστασία των δοντιών και των βλεννογόνων. Οι κύριοι σιελογόνοι αδένες είναι η παρωτίδα, ο υπογνάθιος και ο υπογλώσσιος, ενώ υπάρχουν και εκατοντάδες μικρότεροι (ελάσσονες) σιελογόνοι αδένες.

Οι συχνότερες παθήσεις περιλαμβάνουν λοιμώξεις και φλεγμονές (σιελαδενίτιδες), σιελόλιθους (πέτρες), αυτοάνοσα νοσήματα (σ. Sjogren, σαρκοείδωση), κύστεις και όγκους. Μπορεί να εκδηλωθούν με διόγκωση ή πόνο στην περιοχή του αδένα, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του φαγητού, ξηροστομία, δυσάρεστη γεύση, ερυθρότητα ή, σε περίπτωση λοίμωξης, πυρετό και συλλογή πύου. Οι σιελόλιθοι είναι συχνή αιτία απόφραξης, κυρίως του υπογνάθιου αδένα (80%), και μπορεί να προκαλέσουν επώδυνη διόγκωση που επιδεινώνεται κατά το φαγητό. Η αντιμετώπισή τους εξαρτάται από το μέγεθος και τη θέση τους και περιλαμβάνει συντηρητικά μέτρα, ενδοσκοπική ή χειρουργική αφαίρεση.

Οι όγκοι των σιελογόνων αδένων αποτελούν το 5% των όγκων της κεφαλής και του τραχήλου. Μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Συχνότεροι καλοήθεις όγκοι είναι το πλειόμορφο αδένωμα (μικτός όγκος) και το θηλώδες κυσταδενολέμφωμα (όγκος του Warthin), ενώ οι πλέον συχνοί κακοήθεις είναι το βλεννοεπιδερμοειδές (συχνότερο στην παρωτίδα) και το αδενοκυστικό καρκίνωμα (συχνότερο στον υπογνάθιο και τους ελάσσονες σιελογόνους αδένες). Μια επίμονη ανώδυνη διόγκωση στην περιοχή της παρωτίδας ή του υπογνάθιου αδένα χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Η διάγνωση βασίζεται στο ιστορικό και την κλινική εξέταση και, ανάλογα με την περίπτωση, ακολουθεί υπερηχογράφημα, αξονική ή μαγνητική τομογραφία και βιοψία διά λεπτής βελόνης (FNA). Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την αιτία και μπορεί να είναι συντηρητική, φαρμακευτική, ενδοσκοπική ή χειρουργική.

Ροχαλητό και Αποφρακτική Υπνική Άπνοια

Το ροχαλητό είναι ο συχνός, χαρακτηριστικός θορυβώδης ήχος που παράγεται κατά την αναπνοή στον ύπνο, λόγω δόνησης των μαλακών ιστών του ανώτερου αεραγωγού σε συνθήκες στένωσης της αεροφόρου οδού. Περίπου 45% των ενηλίκων αναφέρουν περιστασιακό ροχαλητό, ενώ περίπου 25% ροχαλίζουν συστηματικά. Είναι συχνότερο στους άνδρες και η συχνότητά του αυξάνεται με την ηλικία.

Μπορεί να εμφανίζεται μεμονωμένα (πρωτοπαθές/απλό ροχαλητό) ή να αποτελεί σύμπτωμα της Αποφρακτικής Υπνικής Άπνοιας (ΟSAHS), δηλαδή επανειλημμένες διακοπές της αναπνοής για τουλάχιστον 10 sec και πτώση του οξυγόνου κατά τη διάρκεια του ύπνου. Αυτό προκαλεί ανήσυχο και μη αναζωογονητικό ύπνο, έντονη υπνηλία και κόπωση κατά τη διάρκεια της ημέρας, ενώ όταν παραμένει χωρίς θεραπεία αυξάνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.

Παράγοντες που συμβάλλουν στο ροχαλητό και στην Αποφρακτική Υπνική Άπνοια είναι η παχυσαρκία, η ηλικία, η κατανάλωση αλκοόλ, ορισμένα φάρμακα, καθώς και ανατομικές ιδιαιτερότητες της μύτης και του φάρυγγα, όπως η σκολίωση του ρινικού διαφράγματος, η υπερτροφία των κάτω ρινικών κογχών, η στενωμένη υπερώα, η μακρα σταφυλή, η υπερτροφία της γλωσσικής αμυγδαλής, η μικρογναθία, η υπερτροφία των παρίσθμιων αμυγδαλών και των αδενοειδών εκβλαστήσεων και η υπερτροφία της βάσης της γλώσσας.

Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με τη βαρύτητα της άπνοιας και την αιτία της απόφραξης και περιλαμβάνει:

· απώλεια βάρους

· άσκηση

· αλλαγή στη θέση ύπνου

· θεραπεία ρινικών παθήσεων (ρινίτιδα, ρινοκολπίτιδα)

· χρήση μάσκας CPAP

· χειρουργική αντιμετώπιση (επιλεγμένοι ασθενείς)

✔ διαφραγματοπλαστική

✔ σταφυλοϋπερώια φαρυγγοπλαστική (UPPP)

✔ καυτηριασμός με ραδιοσυχνότητες βάσης γλώσσας / κάτω ρινικών κογχών/ σταφυλή

✔ αμυγδαλεκτομή

✔ υπερώια εμφυτεύματα

Η σωστή διάγνωση είναι απαραίτητη πριν από την επιλογή θεραπείας. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει λεπτομερή ΩΡΛ εξέταση και ενδοσκόπηση (μύτης, στοματοφάρυγγα, υποφάρυγγα, λάρυγγα) καθώς και μελέτη ύπνου (πολυυπνογραφία).

Τραχηλική Λεμφαδενοπάθεια

Η τραχηλική λεμφαδενοπάθεια είναι η διόγκωση ενός ή περισσότερων λεμφαδένων στον τράχηλο και αποτελεί συχνό εύρημα στους ενήλικες. Συχνά σχετίζεται με λοιμώξεις, όπως φαρυγγίτιδα, αμυγδαλίτιδα, οδοντικές φλεγμονές ή λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Ωστόσο, ιδιαίτερα στους ενήλικες, μια επίμονη ή ανεξήγητη λεμφαδενική διόγκωση χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, καθώς μπορεί να σχετίζεται με κακοήθη νόσο, όπως λέμφωμα ή μετάσταση από όγκο της κεφαλής και του τραχήλου, του θυρεοειδούς ή άλλης περιοχής.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν η διόγκωση είναι εμμένουσα, ανώδυνη, σκληρή, καθηλωμένη, αυξάνει σε μέγεθος με συνοδά συμπτώματα όπως ανεξήγητη απώλεια βάρους, παρατεταμένος πυρετός, νυχτερινές εφιδρώσεις, δυσκολία στην κατάποση ή εμμένων βράγχος φωνής.

Η διερεύνηση περιλαμβάνει λεπτομερή κλινική εξέταση κεφαλής και τραχήλου και υπερηχογράφημα τραχήλου, το οποίο επιτρέπει την αξιολόγηση της μορφολογίας των λεμφαδένων και τον εντοπισμό πιθανών παθολογικών ευρημάτων. Ανάλογα με τα ευρήματα, πραγματοποιούμε παρακέντηση δια λεπτής βελόνας (FNA), αξονική ή μαγνητική τομογραφία και, σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ανοιχτή βιοψία.

Η έγκαιρη αξιολόγηση μιας εμμένουσας τραχηλικής διόγκωσης είναι σημαντική, καθώς η έγκαιρη διάγνωση της αιτίας επιτρέπει την κατάλληλη και στοχευμένη αντιμετώπιση.