Ο θυρεοειδής αδένας είναι ο μεγαλύτερος και σημαντικότερος αδένας του ενδοκρινικού συστήματος. Ρυθμίζει τον μεταβολισμό, την ανάπτυξη και την ενέργεια του οργανισμού. Εντοπίζεται στο πρόσθιο κάτω μέρος του λαιμού, μπροστά από την τραχεία.Το σχήμα του μοιάζει με πεταλούδα και αποτελείται από δύο λοβούς (αριστερό και δεξιό) που ενώνονται με μια στενή λωρίδα ιστού, τον ισθμό.

Για να λειτουργήσει σωστά, ο αδένας χρειάζεται απαραίτητα ιώδιο. Μέσω αυτού συνθέτει και εκκρίνει την Τ4 (Θυροξίνη) & την Τ3 (Τριιωδοθυρονίνη) που ελέγχουν το ενεργειακό ισοζύγιο και την καλσιτονίνη που ρυθμίζει τα επίπεδα ασβεστίου στα οστά.

Οι διαταραχές του θυρεοειδούς χωρίζονται σε ανατομικές και λειτουργικές:

· Όζοι: Μάζες στον θυρεοειδικό ιστό

· Καρκίνος του θυρεοειδούς: Κακοήθης νεοπλασία των κυττάρων του

· Βρογχοκήλη: Συνολική μεγέθυνση του αδένα

· Υποθυρεοειδισμός: Μειωμένη παραγωγή ορμονών

· Υπερθυρεοειδισμός: Υπερβολική έκκριση ορμονών

Όζοι θυρεοειδούς

Αποτελούν συνηθισμένο λόγο επίσκεψης των ασθενών σε χειρουργό κεφαλής και τραχήλου. Είναι πολύ συχνοί, κυρίως στις γυναίκες. Η συχνότητα εμφάνισης τους αυξάνεται με την ηλικία (50% μετά την ηλικία των 60 ετών). Η συντριπτική πλειοψηφια αυτων των όζων είναι ασυμπτωματικοί και εντοπίζονται τυχαία. Οι όζοι μπορεί να είναι μεμονωμένοι (μόνο ένας) ή πολλοί, μία κατάσταση γνωστή ως πολυοζώδης βρογχοκήλη. Οι περισσότεροι όζοι είναι καλοήθεις, ενώ οι κακοηθείς όζοι ανέρχονται σε ποσοστό 5%-15%. Αν και το μεγάλο μέγεθος ενός όζου δεν αυξάνει απαραίτητα τον κίνδυνο καρκίνου, μπορεί να προκαλέσει πιεστικά συμπτώματα και να καταστήσει απαραίτητη τη χειρουργική αντιμετώπιση. Η αξιολόγηση ενός όζου του θυρεοειδούς περιλαμβάνει:

· Αποκλεισμό κακοήθειας

· Αξιολόγηση των λειτουργικών ιδιοτήτων ενός όζου του θυρεοειδούς (υπερ-, υπο- ή φυσιολογική λειτουργία)

Εκτός από το ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις εργαστηριακές εξετάσεις, το υπερηχογράφημα θυρεοειδούς και συχνά η βιοψία του όζου με λεπτή βελόνα υπό υπερηχογραφική καθοδήγηση (FNA), αποτελούν μέρος της διάγνωσης.

Καρκίνος θυρεοειδούς

Ο καρκίνος του θυρεοειδούς είναι σπάνιος και αντιπροσωπεύει το 0,5-1,5% του συνόλου των κακοήθων νεοπλασμάτων. Η συχνότητα του αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, πιθανώς λόγω των βελτιωμένων τεχνικών απεικόνισης. Είναι συχνότερος σε νεαρούς ενήλικες, ιδίως σε γυναίκες, καθώς σχεδόν τα δύο τρίτα των περιπτώσεων διαγιγνώσκονται σε ηλικίες κάτω των 55 ετών και πολύ σπάνιος (2%) στην παιδική ηλικία.

Οι διάφοροι ιστολογικοί τύποι καρκινώματος του θυρεοειδούς είναι το θηλώδες, το θυλακιώδες, το μυελοειδές και το αμετάπλαστο. Το θηλώδες αποτελεί το 80% όλων των καρκίνων του θυρεοειδούς και είναι ο συχνότερος τύπος. Εμφανίζεται σε νέα άτομα, κάτω των 40 ετών, συχνότερα σε γυναίκες και έχει εξαιρετική πρόγνωση λόγω βραδείας εξέλιξης. Μπορεί να δώσει μεταστάσεις στους λεμφαδένες του τραχήλου, ενώ οι αιματογενείς μεταστάσεις είναι σπάνιες. Η θεραπεία είναι χειρουργική, μερική ή ολική θυρεοειδεκτομή, με σύγχρονο λειτουργικό λεμφαδενικό καθαρισμό. Η θεραπεία συμπληρώνεται με ραδιενεργο ιώδιο. Η πρόγνωση του είναι καλή και εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου, την ύπαρξη μεταστάσεων και την ηλικία του ασθενούς.

Το θηλακιώδες καρκίνωμα του θυρεοειδούς, αντιπροσωπεύει το 10-15% των κακοήθων όγκων του θυρεοειδούς αδένα. Είναι συχνότερο σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας και μπορεί να εξαπλωθεί μέσω του αίματος σε όργανα όπως οι πνεύμονες και τα οστά. Ο ιδιαίτερος τύπος καρκινώματος από οξύφυλλα κύτταρα (Hurthle cell carcinoma) κατατάσσεται στα θυλακιώδη καρκινώματα και αντιπροσωπεύει το 2% των καρκίνων του θυρεοειδούς. Η θεραπεία είναι η ολική θυρεοειδεκτομή η οποία συνοδεύεται με θεραπευτικές δόσεις ραδιενεργού ιωδίου. Παρόλα αυτά, όταν διαγνωστεί έγκαιρα, η πρόγνωσή του είναι επίσης πολύ καλή.

Το μυελοειδές καρκίνωμα αποτελεί περίπου το 2–4% των καρκίνων του θυρεοειδούς και προέρχεται από τα παραθυλακιώδη (C) κύτταρα του αδένα. Μπορεί να εμφανιστεί σποραδικά ή να σχετίζεται με κληρονομικά σύνδρομα, όπως το σύνδρομο MEN2. Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι απαραίτητος ο γενετικός έλεγχος και η διερεύνηση των συγγενών πρώτου βαθμού. Η θεραπεία είναι η ολική θυρεοειδεκτομή και ο τραχηλικός λεμφαδενικός καθαρισμός. Η πρόγνωση του εξαρτάται από το μέγεθος του όγκου και τις υπάρχουσες μεταστάσεις.

Το αναπλαστικό καρκίνωμα είναι ένας πολύ σπάνιος αλλά ιδιαίτερα επιθετικός τύπος καρκίνου, που αντιστοιχεί στο 1% των περιπτώσεων. Αναπτύσσεται γρήγορα και απαιτεί άμεση αντιμετώπιση. Η θεραπεία περιλαμβάνει την ριζική αφαίρεση του όγκου με συμπληρωματική ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία. Η πρόγνωση είναι πολύ κακή.

Πολύ σπάνια μπορεί να εμφανιστούν λέμφωμα του θυρεοειδούς, σαρκώματα ή μεταστάσεις άλλων κακοηθειών στον θυρεοειδή. Η αντιμετώπιση εξατομικεύεται ανάλογα με τον τύπο και την έκταση της νόσου. Όλοι οι ασθενείς με ιστορικό καρκίνου του θυρεοειδούς χρήζουν ιατρικής παρακολούθησης εφ’ όρου ζωής.

Άλλες παθήσεις του θυρεοειδούς

Η γενικευμένη διόγκωση του αδένα (βρογχοκήλη) διακρίνεται μορφολογικά σε διάχυτη και οζώδη και λειτουργικά σε τοξική και μη τοξική. Μπορεί να προκαλεί πιεστικά φαινόμενα, όπως αίσθημα πίεσης στον τράχηλο, δυσκαταποσία, βράγχος φωνής και δύσπνοια. Στις περιπτώσεις αυτές απαιτείται εξειδικευμένη εκτίμηση από Χειρουργό Ωτορινολαρυγγολόγο.

Συχνές είναι επίσης οι διαταραχές της λειτουργίας του θυρεοειδούς, όπως ο υποθυρεοειδισμός (μειωμένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών) και ο υπερθυρεοειδισμός (αυξημένη παραγωγή θυρεοειδικών ορμονών). Οι περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται συντηρητικά με φαρμακευτική αγωγή και τακτική παρακολούθηση από ενδοκρινολόγο. Ωστόσο, όταν συνυπάρχουν όζοι, βρογχοκήλη, ύποπτα ευρήματα ή συμπτώματα, μπορεί να απαιτηθεί χειρουργική αντιμετώπιση μετά από ολοκληρωμένη κλινική και απεικονιστική αξιολόγηση.